Muiderslot: meer dan 700 jaar geschiedenis

Graaf Floris V is in de middeleeuwen een belangrijke man. Als graaf is hij baas over Holland, Zeeland en West-Friesland. Hij is altijd bezig om zijn macht te vergroten. Dat doet hij door land te veroveren. Want hoe meer land je hebt, hoe belangrijker je bent. In 1282 koopt Floris daarom de heerlijkheid Waterland en Zeevang. Om dit nieuwe gebied goed te kunnen beschermen, laat hij meerdere kastelen bouwen. Waaronder het Muiderslot.

Graaf Floris V laat niet zomaar ergens een kasteel bouwen. Hiervoor kiest hij een strategische plek uit: aan de monding van de Zuiderzee en rivier de Vecht. Maar op deze plek staat al een huis. Floris geeft opdracht om dit huis te versterken en verder uit te bouwen. De eerste bakstenen zijn dus ouder dan het kasteel zelf! Het nieuwe gebouw krijgt de naam: ’t Huys te Muyden (het Huis in Muiden).

’t Huys te Muyden is een waterburcht. Een waterburcht kun je herkennen aan de gracht die eromheen ligt. Wanneer het kasteel wordt aangevallen, hoeven de kasteelbewoners alleen maar de ophaalbrug omhoog te halen. De gracht maakt het moeilijk om het kasteel te bestormen, maar niet onmogelijk… Daarom krijgt het gebouw extra dikke muren. Op sommige plekken wel 1,5 meter diep. De vijand moet dus goed zijn best doen om toegang te krijgen tot het Muiderslot.

Toch gebeurt het: in 1296 wordt graaf Floris V vermoord. Zijn zoon en opvolger, Jan I, zit nog in Engeland. Dit geeft Willem Berthout van Mechelen, de nieuwe bisschop van Utrecht én vijand van graaf Floris V, toegang tot het kasteel. Net zoals Floris, is de bisschop een belangrijke man. En net zoals Floris, wil hij zijn macht vergroten. Hij verovert het kasteel en geeft opdracht om het helemaal af te breken. De stenen van het Muiderslot hergebruikt Willem voor zijn eigen kasteel in Utrecht.

Meer dan 70 jaar bestaat het kasteel van graaf Floris V nog slechts uit een hoopje stenen. Maar dan komt graaf Albrecht van Beieren. Hij is vanaf 1358 baas in Holland, Zeeland en Henegouwen. Net zoals graaf Floris, weet hij dat de kasteel ruïne op een belangrijke strategische plek staat. Daarom laat hij het Muiderslot opnieuw bouwen.

Graaf Albrecht gebruikt het fundament van ’t Huys te Muyden, maar voegt ook nieuwe dingen toe. De belangrijkste toevoeging: hoektorens! Vanaf deze nieuwe hoektorens heb je beter uitzicht op de omgeving én vijanden. Daarnaast verwerkt hij allerlei valstrikken in de torens. Waardoor het nóg moeilijker is om als buitenstaander naar binnen te dringen. Het kasteel krijgt ook twee woonvleugels. Albrecht legt hiermee de basis voor het kasteel dat er nu nog steeds staat.

Tot 1436 blijft het Muiderslot in het bezit van de familie van Beieren. Dan wordt het kasteel overgedragen aan het huis van Bourgondië, een machtige adellijke familie uit Frankrijk. In opdracht van hertog Filips III van Bourgondië (Filips de Goede) wordt het Muiderslot naar de laatste mode ingericht. Zo laat hij gebrandschilderde ramen maken en bij de openhaard zandstenen figuren plaatsen. Helaas heeft Filips zelf het resultaat nooit gezien, maar de zandstenen figuren staan er nu nog steeds! Bij het overlijden van Filips’ zoon, Karel de Stoute, komt het kasteel in handen van de stad Amsterdam.

Vanaf de 15e eeuw is de stad Amsterdam eigenaar van het Muiderslot. Ze versterken de aarden wallen rondom het kasteel en veranderen het in een ambtswoning: een huis voor de belangrijkste vertegenwoordiger van de stad. De bekendste is Pieter Corneliszoon Hooft. Hij woont er bijna 40 jaar.

Dankzij de Franse revolutie, wordt in 1795 het stadsbestuur van Amsterdam overgenomen door het Amsterdams Comité Revolutionair. Hierdoor komt het land én het Muiderslot in handen van de Fransen. Onder leiding van Lodewijk Napoleon Bonaparte, verandert het kasteel in een kazerne met munitiedepot. Op 15 november 1813 moeten de Franse troepen zich terugtrekken uit Amsterdam. Willem Frederik van Oranje-Nassau wordt uitgeroepen tot de eerste koning van het Koninkrijk der Nederlanden.

Koning Willem I moet een paar moeilijke keuzes maken. De staatsschuld is torenhoog. Hij richt daarom een instelling op, het Amortisatiesyndicaat. Deze instelling moet de staatsschuld aflossen. Het plan: een lijst maken van eigendommen die verkocht kunnen worden. Het Muiderslot komt ook op de lijst te staan. Het kasteel wordt nog steeds gebruikt als munitiedepot en gevangenis, maar is in hele slechte staat. Opknappen kost te veel geld, dus dan maar verkopen.

Gelukkig komt het niet zover. Nog voordat de verkoop in de kranten staat aangekondigd, is er een actiegroep die zich inzet voor het behoud van het kasteel. Uiteindelijk stemt koning Willem I hiermee in. Het Muiderslot mag blijven staan, maar moet nog steeds gerestaureerd worden. Het ministerie van Binnenlandse Zaken is hiervoor verantwoordelijk. Ze willen het kasteel verbouwen tot hét nationale museum van Nederland. Helaas is hiervoor geen geld. Vijftig jaar later wordt het Muiderslot alsnog een rijksmuseum. En dat is het tot op de dag van vandaag.

Het Muiderslot heeft een bewogen verleden, maar is daardoor juist een van de oudste en best bewaarde kastelen van Nederland. In het museum ervaar je 700 jaar geschiedenis, met originele middeleeuwse elementen en objecten uit de 17e eeuw. Maar we kijken ook naar de toekomst. Want de geschiedenis van later, maken we nu! Hoe zal het kasteel er de komende 700 jaar uitzien?